به گزارش شهرداران تاریخ قزوین را نمیتوان جدا از تحولات سیاسی، فرهنگی و شهرسازی ایران بررسی کرد. این شهر در دورههای مختلف تاریخی یکی از مراکز مهم منطقه بوده و در دوره صفویه نیز برای مدتی به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد؛ اتفاقی که تأثیر قابل توجهی بر ساختار شهری، معماری و جایگاه فرهنگی قزوین گذاشت.
انتقال پایتخت صفویان به قزوین در دوره شاه طهماسب، نقطه عطفی در تاریخ شهر محسوب میشود. در این دوره، مجموعهای از بناها و فضاهای حکومتی، مذهبی و شهری شکل گرفت و قزوین به یکی از مراکز مهم سیاسی و فرهنگی کشور تبدیل شد.
اگرچه پایتخت صفویان بعدها از قزوین به اصفهان منتقل شد، اما آثار آن دوره همچنان در سیمای تاریخی شهر باقی مانده است. دولتخانه صفوی، عالیقاپو، خیابان سپه و مجموعههای تاریخی اطراف آن، بخشی از این میراث هستند که امکان بازخوانی تاریخ شهر را برای نسلهای امروز فراهم میکنند.
اما اهمیت قزوین تنها به دوران صفویه محدود نمیشود. قرار گرفتن شهر در مسیرهای ارتباطی مهم، نزدیکی به تهران و برخورداری از موقعیت جغرافیایی خاص، باعث شده است این منطقه در دورههای مختلف از اهمیت اقتصادی و ارتباطی نیز برخوردار باشد.
قزوین امروز اما با مسئلهای متفاوت مواجه است؛ چگونه میتوان یک شهر تاریخی را توسعه داد، بدون آنکه هویت و ساختار تاریخی آن قربانی توسعه کالبدی شود؟
این پرسش یکی از مسائل مهم بسیاری از شهرهای تاریخی ایران است. توسعه خیابانها، ساختوسازهای جدید، تغییر الگوی فعالیتهای اقتصادی و تغییر سبک زندگی شهروندان، همگی میتوانند بر بافت تاریخی تأثیر بگذارند.
در چنین شرایطی، رویکردهای جدید برنامهریزی شهری بر این موضوع تأکید دارند که حفاظت از میراث تاریخی نباید به معنای متوقف کردن زندگی در بافتهای قدیمی باشد. بافت تاریخی باید امکان زندگی، فعالیت اقتصادی، گردشگری و حضور اجتماعی را داشته باشد و در عین حال ارزشهای تاریخی و معماری آن حفظ شود.
قزوین از این منظر ظرفیت تبدیل شدن به یک نمونه موفق از «شهر تاریخی زنده» را دارد. شهری که میراث تاریخی در آن نه فقط برای بازدید گردشگران، بلکه برای زندگی شهروندان نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
احیای گذرهای تاریخی، حمایت از کسبوکارهای محلی، توسعه پیادهراهها، ایجاد مسیرهای گردشگری و استفاده از فناوریهای نوین برای معرفی تاریخ شهر میتواند بخشی از این رویکرد باشد.
یکی از ظرفیتهای مهم قزوین، امکان ترکیب گردشگری تاریخی با سایر انواع گردشگری است. گردشگری فرهنگی، طبیعتگردی، گردشگری روستایی و گردشگری غذا میتوانند در کنار یکدیگر یک زنجیره کامل گردشگری ایجاد کنند.
استان قزوین از ظرفیتهای طبیعی قابل توجهی نیز برخوردار است و منطقه الموت یکی از شناختهشدهترین نمونههای آن محسوب میشود. پیوند میان جاذبههای تاریخی شهر قزوین و ظرفیتهای طبیعی استان میتواند مدت اقامت گردشگران را افزایش داده و منافع اقتصادی بیشتری برای جوامع محلی ایجاد کند.
در این میان، اقتصاد محلی نیز اهمیت ویژهای دارد. زمانی که گردشگری بتواند برای ساکنان محلی درآمد ایجاد کند، حفاظت از میراث تاریخی نیز از یک وظیفه صرفاً اداری به یک منفعت اقتصادی و اجتماعی تبدیل خواهد شد.
صنایعدستی، غذاهای سنتی، اقامتگاههای بومی، فروش محصولات محلی و فعالیتهای فرهنگی میتوانند در این زنجیره نقش داشته باشند.
از سوی دیگر، هویت شهری بدون مشارکت شهروندان پایدار نخواهد بود. شهروندان قزوینی باید خود را بخشی از فرآیند حفاظت و معرفی میراث شهر بدانند. مدارس، دانشگاهها، انجمنهای مردمنهاد و رسانههای محلی میتوانند در ایجاد این مشارکت نقش مؤثری داشته باشند.
روز قزوین میتواند به همین دلیل فراتر از یک مناسبت تقویمی دیده شود. این روز فرصتی است برای اینکه شهر درباره گذشته خود صحبت کند، اما در عین حال درباره آینده نیز تصمیم بگیرد.
قزوین اگر بتواند میراث تاریخی خود را با اقتصاد، گردشگری، فناوری و زندگی روزمره شهروندان پیوند دهد، تاریخ میتواند به جای آنکه تنها یک سرمایه گذشته باشد، به موتور توسعه آینده شهر تبدیل شود.
امروز قزوین میان دو مفهوم «میراث» و «توسعه» قرار گرفته است؛ اما این دو الزاماً در تضاد با یکدیگر نیستند. تجربه شهرهای تاریخی جهان نشان میدهد که حفاظت هوشمندانه از میراث میتواند زمینهساز توسعه اقتصادی و اجتماعی باشد.
در روز قزوین، شاید مهمترین پرسش همین باشد: چگونه میتوان شهری با چنین گذشتهای را به شهری برای آینده تبدیل کرد؟ پاسخ به این پرسش میتواند مسیر قزوین را از یک مقصد تاریخی به یک شهر فرهنگی، گردشگری و خلاق در مقیاس ملی تغییر دهد.
بیشتر بخوانیم:قزوین؛ شهری که تاریخ را در دل زندگی امروز روایت میکند
ایتا
