مناسبسازی فضاهای شهری و اداری دیگر یک موضوع صرفا حمایتی یا مرتبط با قشر خاصی از جامعه نیست، بلکه به یکی از شاخصهای اصلی توسعهیافتگی و عدالت شهری تبدیل شده است. با توجه به روند رو به رشد سالمندی جمعیت و افزایش نیاز به خدمات عمومی قابل دسترس، ایجاد زیرساختهای مناسب برای همه شهروندان، یک ضرورت انکارناپذیر به حساب میآید.
نگاه نوین مدیریت شهری بر این اصل استوار است که دسترسی برابر به خدمات شهری، حق همه شهروندان است؛ از افراد دارای معلولیت و جانبازان گرفته تا سالمندان، بیماران موقت، مادران دارای کالسکه کودک و حتی افرادی که بهطور موقت دچار آسیبدیدگی شدهاند. در این چارچوب، مناسبسازی نه یک امتیاز ویژه، بلکه یک الزام زیرساختی برای آینده شهرها محسوب میشود.
مناسبسازی فضاهای شهری و اداری؛ از رویکرد حمایتی تا نگاه حقمحور
در سالهای گذشته، مناسبسازی بیشتر با نگاه حمایتی نسبت به افراد دارای معلولیت مطرح میشد؛ اما امروز این موضوع در قالب حق دسترسی برابر تعریف میشود. بر اساس قوانین موجود، تمامی دستگاههای اجرایی موظفاند شرایط لازم برای دسترسی ایمن و مستقل شهروندان به فضاهای عمومی را فراهم کنند.
تغییر این رویکرد، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وقتی مناسبسازی به عنوان یک حق عمومی شناخته شود، اجرای آن از سطح توصیه و همدلی فراتر رفته و به سطح الزام قانونی و مدیریتی میرسد. این تحول نگرشی، زمینهساز برنامهریزی دقیقتر در حوزه طراحی شهری و ساختوساز خواهد بود.
بیشتر بخوانید: بهرهبرداری از پروژههای شهری لاهیجان
چالشهای موجود در فضاهای اداری و درمانی
یکی از مهمترین چالشها، جانمایی نامناسب برخی مراکز اداری و درمانی است. قرار گرفتن مراکز درمانی در طبقات فوقانی یا زیرزمین بدون آسانسور استاندارد، نبود رمپهای مناسب در بانکها و ادارات، و عرض نامناسب درگاهها از جمله مشکلاتی است که همچنان مشاهده میشود.
این مسئله در مراکز درمانی حساستر است؛ زیرا مراجعهکنندگان این مراکز اغلب دارای محدودیت جسمی یا شرایط جسمانی خاص هستند. نبود دسترسی مناسب نه تنها باعث نارضایتی شهروندان میشود بلکه میتواند تبعات انسانی و حتی حقوقی برای دستگاههای مسئول به همراه داشته باشد.
نقش نظام مهندسی و طراحی در پیشگیری از مشکلات آینده
یکی از موثرترین راهکارها، الزام رعایت استانداردهای مناسبسازی در مرحله طراحی نقشهها و صدور مجوز ساخت است. اگر اصول دسترسپذیری در همان مرحله اولیه طراحی لحاظ شود، هزینههای اصلاحی در آینده به حداقل خواهد رسید.
تجربه شهرهای پیشرو نشان داده است که طراحی مبتنی بر طراحی فراگیر، نه تنها هزینهبر نیست بلکه موجب افزایش کیفیت و ارزش ساختمانها نیز میشود. بنابراین، همکاری جدی میان نظام مهندسی، شهرداریها و دستگاههای نظارتی نقش کلیدی در تحقق این هدف دارد.
مناسبسازی در شهرستانها و مجتمعهای بین راهی
تمرکز جلسات و پیگیریها در مرکز استان، به طور معمول باعث نادیده گرفتن مشکلات شهرستانها میشود. فعالسازی کارگروههای شهرستانی و برگزاری جلسات منظم در این مناطق میتواند به شناسایی دقیقتر مشکلات و تسریع در رفع آنها کمک کند.
همچنین وضعیت برخی مجتمعهای خدماتی بینراهی از نظر بهداشتی و امکانات اولیه نیازمند توجه جدی است. مناسبسازی این فضاها نه تنها برای افراد دارای محدودیت جسمی، بلکه برای همه مسافران اهمیت دارد و بخشی از مسئولیتهای مدیریت زیرساختهای جادهای محسوب میشود.
تامین مسکن و طراحی واحدهای دسترسپذیر
در حوزه مسکن، تامین زمین و ساخت واحدهای مناسب برای جامعه هدف، گام مهمی در جهت تحقق عدالت اجتماعی است. اما این اقدام تنها زمانی موثر خواهد بود که اصول دسترسپذیری در طراحی داخلی واحدها رعایت شود؛ از عرض مناسب درها گرفته تا طراحی سرویسهای بهداشتی، رمپها و دسترسی آسان به خدمات شهری.
ادغام سیاستهای مسکن با استانداردهای مناسبسازی میتواند الگویی پایدار برای توسعه شهری آینده ایجاد کند و از بروز مشکلات مشابه در سالهای بعد جلوگیری نماید.
فرهنگسازی و نقش رسانهها
بدون تغییر نگرش عمومی، اجرای کامل مناسبسازی با چالش مواجه خواهد شد. بسیاری از افراد هنوز این موضوع را هزینهزا و محدود به قشر خاصی میدانند؛ در حالی که در آینده بخش بزرگی از جامعه به این امکانات نیاز خواهد داشت. رسانهها، به ویژه صدا و سیما، میتوانند نقش مهمی در تبیین ضرورتهای این موضوع ایفا کنند. معرفی نمونههای موفق، آموزش عمومی و آگاهیبخشی میتواند زمینه حمایت اجتماعی گستردهتری را فراهم نماید.
نتیجهگیری
مناسبسازی فضاهای شهری و اداری یک ضرورت راهبردی برای آینده شهرهاست. با توجه به روند سالمندی جمعیت و افزایش نیاز به خدمات عمومی قابل دسترس، بیتوجهی به این مسئله میتواند هزینههای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی در پی داشته باشد.
تحقق کامل مناسبسازی نیازمند اجرای دقیق قوانین، نظارت موثر بر ساختوسازها، اصلاح تدریجی ساختمانهای موجود و فرهنگسازی عمومی است. سرمایهگذاری امروز در این حوزه، تضمینکننده شهری انسانیتر، ایمنتر و عادلانهتر برای نسلهای آینده خواهد بود.
سوالات متداول
آیا مناسبسازی فقط برای افراد دارای معلولیت است؟
خیر. مناسبسازی برای سالمندان، جانبازان، بیماران موقت، مادران دارای کالسکه کودک و حتی افراد آسیبدیده بهصورت موقت نیز ضروری است.
مهمترین فضاهایی که باید مناسبسازی شوند کداماند؟
ادارات دولتی، بانکها، مراکز درمانی، پارکها، مجتمعهای تجاری، معابر شهری و مجتمعهای خدماتی بینراهی از اولویتهای اصلی هستند.
چرا طراحی اولیه ساختمان اهمیت دارد؟
زیرا رعایت استانداردهای مناسبسازی در مرحله طراحی، هزینههای اصلاحی آینده را کاهش داده و از بروز مشکلات ساختاری جلوگیری میکند.
چه نهادی مسئول نظارت بر اجرای مناسبسازی است؟
شهرداریها، نظام مهندسی، استانداریها و دستگاههای اجرایی مرتبط هر یک در حوزه اختیارات خود مسئول نظارت و اجرای قوانین هستند.
آیا مناسبسازی هزینهبر است؟
اگر در مرحله طراحی رعایت شود، هزینه آن بسیار محدود است؛ اما اصلاح ساختمانهای قدیمی میتواند هزینه بیشتری داشته باشد. با این حال، این هزینه در برابر منافع اجتماعی آن قابل توجیه است.
