موانع کالبدی سلامت شهری در تهران

به گزارش شهرداران نشست تخصصی «شناسایی موانع کالبدی سلامت شهری در تهران» با حضور آزاده لک، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و مدیر طرح، سحر ندایی طوسی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و مجری طرح، علی حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و ناظر طرح و محبوبه ایزدپناه، رییس گروه مطالعات شهرسازی مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران و دبیر نشست برگزار شد.در ابتدای نشست محبوبه ایزدپناه، رییس گروه مطالعات شهرسازی مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران با تأکید بر اهمیت موضوع سلامت شهری و چالش‌های مرتبط به آن در تهران، به ارائه پیشینه تعریف طرح پژوهشی «شناسايی و ارزيابی موانع كالبدی – فضايی سلامت شهری و ارائه اصول و راهبردهای شهرسازی سلامت محور در شهر تهران» در مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران به درخواست اداره کل سلامت معاونت اجتماعی و فرهنگی و اداره کل شهرسازی و طرح‌های شهری معاونت شهرسازی و معماری پرداخت.وی بر این نکته تأکید کرد: مفهوم سلامت شهری مفهومی چندبعدی و میان‌رشته‌ای است که تنها در ابعاد کالبدی خلاصه نمی‌شود و به همین سبب، جهت دستیابی به رویکردی جامع و همه‌شمول، نیازمند احصاء نظرات متخصصان حوزه‌های مختلف و طیف گسترده ذی‌مدخلان این حوزه هستیم.در ادامه این نشست آزاده لک، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و مدیر طرح با مرور سیر تحول مفهوم سلامت شهری در پیشینه نظری، به افزایش تدریجی اهمیت موضوعات اجتماعی وابسته به عدالت، سرمایه اجتماعی و همه‌شمولی در تبیین شاخص‌های سلامت اشاره کرد و گفت: در مدل‌های نظری فعلی، ابعاد کالبدی محیط ساخته‌شده در کنار بهداشت و دسترسی به خدمات بهداشتی، ارزش‌‎های حاکم بر اجتماعات محلی، آموزش و دسترسی به خدمات آموزشی و ثبات اقتصادی، به‌عنوان 5 عامل تعیین‌کننده کیفیت سلامت شهری به‌شمار می‌روند.وی به پیشینه موضوع سنجش سلامت شهری در تهران مبتنی بر شاخص‌های نابرابری بهداشتی به‌عنوان زیر مجموعه‌ای از ارزیابی مفهوم کلان‌تر «عدالت شهری» پرداخت و با بررسی جایگاه این موضوع در اسناد فرادست تهران خاطرنشان کرد: بر اساس آنچه از مرور اسناد بین‌المللی برمی‌آید، سلامت نه در یک ساختار درختی (از کل به جز و بالعکس)، بلکه در شبکه‌ای درهم‌تنیده از روابط متقابل میان عوامل مختلف قابل بررسی است که در این بین، موضوعات صرفا کالبدی سهمی کمتر از 20 درصد از عوامل دخیل در این شبکه دارند و به سایر عوامل نیز وابسته‌اند.وی ضمن بیان این مطلب که موضوع سلامت روانی در کنار سلامت جسمانی، الزامات منحصر به خود را می‌طلبد که ممکن است لزوما منطبق بر الزامات و چارچوب‌های تأمین‌کننده سلامت جسمانی نباشد، اظهار داشت: لازم است برای دستیابی به رویکردی جامع، ذیل مولفه‌های فردی، موضوع سلامت روانی نیز مورد نظر گیرد.عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در جمع‌بندی صحبت‌های خود و مبتنی بر پیشینه نظری و اسنادی انجام شده و مصاحبه با متخصصان حوزه سلامت شهری، چارچوب نظری و مدل مفهومی پژوهش، و نحوه پیشبرد آن را ارائه کرد.سحر ندایی طوسی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و مجری طرح در ادامه این نشست تخصصی پس از توضیح چگونگی توسعه شاخص سلامت شهری متمرکز بر ویژگی‌های کالبدی محیط شهری، به ارائه و تحلیل یافته‌های پژوهش پرداخت و عنوان کرد: بر این اساس، مشخص گردید وزن شاخص‌های پیاده‌رهواری در تبیین میزان تطابق کالبدی محیط شهری با الگوهای تأمین‌کننده سلامت، نسبت به سایر معیارهای کالبدی و فضایی بالاتر است و به همین سبب، مناطق واقع بر ستون فقرات تاریخی شهر به‌علت وجود مراکز محله و امکانات بیشتر پیاده‌روی، امتیاز کلی بالاتری نسبت به سایر مناطق شهری به‌دست آورده‌اند. این درحالی است که ذیل شاخص‌های کیفیت زندگی و مسکن، مناطق شمالی شهر و ذیل شاخص‌های زیست‌محیطی، مناطق شمال شرقی وضعیت بهتری داشته‌اند.وی در جمع‌بندی دستاوردهای پژوهش انجام‌شده، بار دیگر بر این نکته تأکید کرد: به ‌واسطه اتکا بر داده‌های عینی و کمی در شناسایی وضعیت سلامت شهری در تهران، پژوهش انجام‌شده سهمی از تقلیل‌گرایی دارد؛ با این حال، با توجه به ماهیت میان‌رشته‌ای موضوع سلامت، درصورت قرارگیری در منظومه‌ای واحد و در تعامل با سایر مولفه‌های فردی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی در پژوهش‌های آتی، دستیابی به مدل جامع سلامت شهری معطوف به ویژگی‌های منحصربه‌فرد تهران، تحقق‌پذیر خواهد بود.در ادامه علی حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و ناظر طرح با بیان اینکه هدف گفتمان سلامت شهری در نهایت توانمندسازی جامعه شهری و ارتقا مشارکت است، گفت: لازم است برنامه‌ریزی و مدیریت شهری پشتیبان آن باشد، شهرها به‌عنوان اصلی‌ترین زیستگاه‌های انسانی در جهان معاصر، نه عاملی در مقابل ارتقا سلامت شهری، بلکه مهم‌ترین بستر تحقق آن به‌شمار می‌روند. بنابراین، مدیریت شهری تهران وظیفه دارد پس از احصا شاخص‌ها و ابعاد مختلف آن از طریق انجام چنین مطالعاتی، در ساحت عمل، به‌گونه‌ای متمرکز و هدفمند و در هماهنگی با ذی‌مدخلان متعدد، به ارتقای وضعیت موجود سلامت شهری در تهران چه از منظر کالبدی و چه در سایر ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی بپردازد.در پایان این نشست با تمرکز بر پنج بعد کليدی شامل پياده‌روی، کيفيت سکونت، آلودگی محيط، کيفيت محيط سالم و حمل‌ونقل کارآمد، راه‌حل‌هایی کالبدی مانند تغيير کاربری زمين‌های باير موجود در محله به فضاهای سبز، ايجاد مراکز محلی با کاربری های مختلف مانند فروشگاه، مدرسه، درمانگاه و… در نزديکی مناطق مسکونی، ايجاد مسيرهای دوچرخه‌سواری و پارکينگ‌های دوچرخه، استفاده از کفپوش‌های مناسب برای افراد با محدوديت حرکتی، ايجاد پيوستگی بين شبکه پياده‌روی محلات در منطقه، حذف قطعات واقع در حرايم عرصه همگانی و اصلاح مقاطع خيابان با توجه به تنوع دسترسی و حضور ساکنين، توسعه پايدار بافت‌های تاريخی با حفظ هويت و اصالت آن‌ها و ترويج فرهنگ تفکيک زباله از مبدا و توسعه سيستم‌های جمع‌آوری تفکيک‌شده جهت ارتقای شاخص‌های سلامت شهری در مناطق مختلف شهر تهران پیشنهاد شد.