سال آبی هنر با برگزاری آیین افتتاح هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در شهر تاریخی شوشتر آغاز شد؛ رویدادی که در جوار سازههای آبی این شهر برگزار گردید و جلوهای کمنظیر از پیوند تاریخ، هنر و طبیعت را به نمایش گذاشت. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این مراسم، آب را حقیقتی فراتر از یک عنصر مادی دانست و از نسبت دیرینه و عمیق هنر ایرانی با آب سخن گفت؛ نسبتی که در معماری، ادبیات، آیینها و جلوههای گوناگون فرهنگی ایران زمین قابل مشاهده است.
بر اساس گزارش شهرداران و روابط عمومی استانداری خوزستان، شامگاه چهارشنبه ششم اسفند، سید عباس صالحی در آیین افتتاح این جشنواره هنری اظهار کرد: «شوشتر، جواهری در تاریخ ایران، با افتتاح جشنواره هنرهای تجسمی با نام آب و برکت آب، سال آبی هنر ایران را آغاز میکند.» انتخاب شوشتر به عنوان محل آغاز این رویداد، با توجه به پیشینه مهندسی و تمدنی آن در مدیریت آب، معنایی نمادین و فرهنگی دارد.
وزیر فرهنگ با اشاره به جایگاه تاریخی این شهر افزود: «شوشتر در تاریخ ایران چون نگینی میدرخشد، ابن بطوطه جهانگرد دانشمند مسلمان وقتی به شوشتر میرسد، ۱۶ روز در این شهر اقامت میکند و روایتهای جالبی از این شهر دارد از جمله اینکه دانشمندان این شهر چیره و مسلط بر دانشهای زمان بودند و شوشتر را به عنوان شهر عالم به زمان میشناختند.» وی با یادآوری این روایت تاریخی، بر سابقه علمی و فرهنگی این خطه تأکید کرد.
صالحی در ادامه از برگزارکنندگان این دوره قدردانی کرد و گفت: «از همکاران عزیزم در معاونت هنری و دبیرخانه جشنواره هنرهای تجسمی و استاد پیشکسوت جناب آقای دکتر کرهرنیا سپاسگزارم که در این دوره، هنرهای تجسمی را که سابقه کهن و دیرینه در تاریخ ایران زمین دارد، با نام آب و برکت آب مزین کردند و افتتاحیه این جشنواره را در پایتخت آب ایران یعنی شوشتر گذاشتند و سال آبی ایران را با هنر از این مکان و این زمان آغاز کردند.»
او با تأکید بر اینکه این جشنواره محدود به چند روز برگزاری نیست، تصریح کرد: «برنامه دوستان ما در جشنواره هنرهای تجسمی این است که این رویداد نه یک هفته یا دو هفته، بلکه یک سال در ایران زمین در جریان باشد بنابراین این شب تاریخی، شبی برای آغاز یک سال آبی هنر در ایران است.» به این ترتیب، سال آبی هنر به عنوان مفهومی نمادین، قرار است در طول یک سال در قالب برنامهها و رویدادهای متنوع هنری تداوم یابد.
وزیر فرهنگ در بخش دیگری از سخنان خود به تبیین جایگاه آب از منظر معنوی پرداخت و خاطرنشان کرد: «آب در ادیان معنوی که به قدمت انسان تاریخ دارد، صرفاً تأمینکننده یک نیاز مادی انسان یا یک عنصر مادی نیست، آب واسطه فیض و قدسی و واسطه امر قدسی است، در ادیان مختلف معنوی جهان آب چنین جایگاهی دارد و نماد و تجلی روح قدسی جهان و حضرت عجل و ازل است.» او با اشاره به نمونههایی از ادیان مختلف افزود: «هندوئان معابد خویش را کنار آب برگزار میکنند و رودهای بزرگ را مقدس میشمرند، دین شینتو آبشارهای مقدس دارد و ادیان ابراهیمی نیز چنین هستند، مسیحیت با غسل تعمید آغاز میکند، صابئین و مندائیها کنار آب زندگی میکنند و روح خویش را به آب میسپارند و در اسلام عرش الهی بر آب است «وَ کانَ عَرشُهُ عَلَی الماءِ» و یک مسلمان هر روز با آب تطهیر روح انجام میدهد.»
صالحی تأکید کرد: «آب صرفاً یک عنصر مادی و تأمینکننده نیاز مادی نیست، آب یک امر قدسی است و اگر ما به آب به عنوان یک امر قدسی نگاه کنیم، نوع تعاملمان با آب دگرگون میشود.» این نگاه، به گفته او، میتواند در رفتارهای فردی و اجتماعی و حتی در سیاستگذاریهای کلان فرهنگی و زیستمحیطی اثرگذار باشد.
وی با اشاره به پیشینه نگاه ایرانیان به آب یادآور شد: «در فرهنگ و تمدن ایرانی هم آب فقط یک عنصر مادی و تأمینکننده نیاز مادی نبود، هرودوت مورخ نامی یونان که پنج قرن قبل از میلاد زندگی میکرده است، در توصیف ایرانیان راجع به آب چنین مینویسد که ایرانیان در رود تف نمیکنند و دستهای آلوده خود را در آن نمیشویند، آنها رود را محترم میدارند.» او افزود: «تفکر و فرهنگ ایرانی از ۲۵ قرن پیش این بوده که رود محترم است، آب محترم است و این قداستبخشی به آب، خداگونه دیدن آب نیست بلکه تجلی یافتگی خدا را در آب دیدن است.»
وزیر فرهنگ در ادامه به نسبت هنر ایرانی و آب پرداخت و گفت: «هنر ایرانی با آب پیوند خاصی داشته است، وقتی هنرهای سنتی و تاریخی ما را نگاه میکنیم، آب جایگاه خاصی داشته است، باغ ایرانی به عنوان یکی از تجلیهای هنر ایرانی جز با آب معنا پیدا میکند، آب در باغهای ایرانی فقط برای پروراندن درختان نیست، بلکه خلق زیبایی است و معمار باغ ایرانی تلاش میکند زیبایی آب را در شکلها و قالبهای مختلف به تجلی بسپارد.»
او همچنین تصریح کرد: «فرش ایرانی در طول تاریخ، آب و درخت دو تصویر اصلی آن بوده است و همین مکانی که در آن قرار داریم، یعنی سازههای آبی شوشتر، فقط مهندسی نیست که در این دوره کهن بتواند جریان آب را به خوبی تنظیم کند و این بنا چند هزار سال بماند، اما در کنار این مهندسی خلاق و کمنظیر، هنر ایرانی هم کاملاً نمایان و شگفتیساز است.» این پیوند میان دانش مهندسی و ذوق هنری، جلوهای روشن از سال آبی هنر در بستر تاریخ ایران دانسته شد.
صالحی در پایان اظهار کرد: «در این شب فرخنده گرد هم آمدهایم تا به برداشتی که ایرانزمین از آب داشته است بازگردیم، از آب بگوییم و از آب بنگاریم برای اینکه از آب دور نمانیم، پاینده و زاینده باد ایران عزیز ما.»
هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر با شعار «سرزمین من/ ایران، تجسم آب» از روز چهارشنبه به مدت یک هفته در کنار سازههای آبی شوشتر آغاز به کار کرد و قرار است در قالب برنامههای متنوع، مفهوم سال آبی هنر را در گسترهای ملی دنبال کند.
