ارگ بهارستان بیرجند به عنوان یکی از شاخصترین بناهای تاریخی خراسان جنوبی، نمادی از اقتدار سیاسی، شکوه معماری و هویت فرهنگی این منطقه به شمار میرود، اما این اثر ارزشمند هنوز با چالشهایی در حوزه مرمت، حفاظت و بهرهبرداری روبهروست.
به گزارش شهرداران ، ارگ بهارستان یکی از آثار تاریخی شهر بیرجند است که متعلق به دوره افشاریه بوده و ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
این بنای تاریخی در بیرجند که ساخت آن به سالهای ۱۲۰۵ و ۱۲۰۶ هجری قمری برمی گردد به باغ زرشکی نیز شهرت دارد.
شاید ارگ بهارستان، در شهر بیرجند و استان خراسان جنوبی، در شمار ارگهای شاخص ایران نباشد اما در ارزش تاریخی و معماری آن شکی نیست. بهویژه آنکه رویدادهایی در این ارگ رُخ داده است که با تاریخ ایران پیوستگی دارد. یکی از آن رخدادها پناه بردن لطفعلیخان زند و همراهان او به ارگ بهارستان است.
آنها پس از شکست از لشکریان آغامحمدخان قاجار، پریشان و از همگسیخته به این ارگ گریخته بودند و چند روزی را در آنجا سپری کرده بودند.
ترکیب امنیت و زیبایی در معماری ارگ
شبیه تزئینات آجرکاری با زرههای هندسی دیوارهای ارگ بهارستان را میتوان در بناهای دوره زندیه شیراز سراغ گرفت که اکنون بر اثر تازیانههای بی رحم روزگار در حال فروپاشی است و آهسته آهسته از منظر تاریخ گم میشود.
طراحی قلعه به گونهای بوده که هم کارکرد دفاعی داشته و هم از نظر اقامت و سکونت، فضایی دلنشین و منطبق بر اقلیم گرم و خشک منطقه فراهم میکرده است.
ارگ بهارستان افزون بر ساختار معماری نظامی، شامل بخشهایی از باغ ایرانی نیز بوده که امروزه آثار اندکی از آن برجای مانده است.
اما سالهاست که بنای با ارزش ارگ بهارستان در کنج تنهایی خود روزهایی را پشت سر میگذرد که هیچ نشانی از توجه در آن نیست.گرچه با این وجود از منظر تاریخی، معماری و شهری، جایگاهی کمنظیر در بافت تاریخی این شهر دارد.
روزگاری مردمان بیرجند از این بنای تاریخی به عنوان مدرسه نسوان استفاده می کردند اما بعد مدتی تبدیل به کارگاه فرش بافی شد و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی هم بنیاد مستضعفان با تملک این ارگ آن را از باغ زرشکی تفکیک کرد لذا با واگذاری های متعدد در اثر تعلل نهادهای مربوطه کوشک وسط باغ تخریب شده است.
بهمن ۹۷ بود که به خاطر بارندگیها بخشی از ارگ بهارستان تخریب شد و خبرنگار ایرنا هم در گزارش میدانی از این بنای تاریخی تلاش کرد نگاههای استانی و ملی را متوجه اهمیت نگهداشت این میراث با ارزش کند و همان زمان مدیرکل وقت میراث فرهنگ، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی هشدار داده بود که با حجم تخریبهای ایجاد شده، ارگ بهارستان، ممکن است تا یک زمستان دیگر بیشتر دوام نیاورد.
ایتا
