عبارت «یک اتوبوس برابر با ۴۰ خودرو» یک مقایسه ساده و قابل فهم برای شبکههای اجتماعی است، اما از نظر فنی باید دقیقتر تفسیر شود. منظور این نیست که یک اتوبوس در جریان ترافیک دقیقاً اثر ۴۰ خودروی سواری را دارد. در مهندسی ترافیک، اثر هر وسیله نقلیه بر ظرفیت خیابان با شاخصهایی مانند Passenger Car Equivalent یا «معادل خودروی سواری» سنجیده میشود. بر اساس شرایط مسیر، شیب خیابان، سرعت حرکت، نوع اتوبوس و محل توقف، یک اتوبوس ممکن است از نظر اشغال فضا و اثرگذاری بر جریان ترافیک معادل تعداد محدودی خودروی سواری باشد، نه ۴۰ خودرو.
عدد ۴۰ بیشتر به ظرفیت جابهجایی مسافر مربوط است. اگر یک اتوبوس شهری حدود ۴۰ نفر را جابهجا کند و خودروهای شخصی با میانگین یک تا یکونیم سرنشین حرکت کنند، برای انتقال همان تعداد مسافر به حدود ۲۷ تا ۴۰ خودرو نیاز است. بااینحال، این عدد ثابت نیست؛ اتوبوسهای استاندارد، اتوبوسهای مفصلی، میزان ایستادن مسافران و ساعت اوج، ظرفیتهای متفاوتی دارند.
چرا اتوبوس میتواند ترافیک را کاهش دهد؟
هر خودروی شخصی علاوه بر فضای اشغالشده در حال حرکت، به فضای توقف، پارک و مانور نیز نیاز دارد. وقتی تعداد زیادی خودرو برای انتقال مسافرانی مشابه وارد خیابان میشوند، ظرفیت معابر سریعتر پر میشود و سرعت جریان ترافیک کاهش پیدا میکند. در مقابل، اتوبوس میتواند همان تعداد مسافر را در یک وسیله نقلیه متمرکز کند.
این موضوع بهویژه در مسیرهای پرتردد اهمیت دارد. اگر ۴۰ نفر با خودروهای جداگانه حرکت کنند، هر خودرو در تقاطعها، تغییر مسیرها، صف پارکینگ و توقفهای کوتاهمدت رفتار مستقلی دارد. اما همان ۴۰ نفر در یک اتوبوس، بهعنوان یک جریان متمرکز جابهجا میشوند. نتیجه میتواند کاهش تعداد خودروها، کاهش تعارضهای حرکتی و استفاده بهتر از ظرفیت خیابان باشد.
البته این اثر زمانی پایدار است که اتوبوس برای مردم جایگزین واقعی خودرو باشد. اگر سرویس اتوبوس کند، نامنظم، شلوغ یا فاقد دسترسی مناسب باشد، بخشی از مسافران همچنان خودروی شخصی را انتخاب میکنند و مزیت مورد انتظار بهطور کامل ایجاد نمیشود.
اثر حملونقل عمومی بر مصرف سوخت
مقایسه مصرف سوخت باید بر اساس «مصرف بهازای هر مسافر» انجام شود، نه صرفاً مصرف کل وسیله نقلیه. یک اتوبوس بزرگتر از یک خودروی سواری سوخت مصرف میکند، اما اگر دهها نفر را همزمان جابهجا کند، مصرف انرژی بهازای هر مسافر میتواند کاهش یابد.
در خودروهای شخصی، میزان مصرف به عواملی مانند حجم موتور، نوع سوخت، سرعت، توقفهای مکرر، ترافیک و تعداد سرنشینان وابسته است. آژانس حفاظت محیطزیست آمریکا، EPA، انتشار متوسط یک خودروی سواری معمولی را حدود ۴۰۰ گرم دیاکسیدکربن بهازای هر مایل رانندگی و حدود ۴٫۶ تن در سال اعلام کرده است. این عدد برای خودرو و الگوی رانندگی مشخص محاسبه شده و نباید بدون درنظرگرفتن تعداد سرنشینان، مستقیماً با اتوبوس مقایسه شود.
برای نمونه، اگر یک خودرو فقط یک سرنشین داشته باشد، انتشار آن بهازای هر مسافر با انتشار همان خودرو برابر است. اما اگر چهار نفر در خودرو باشند، انتشار سرانه کاهش مییابد. بنابراین، مزیت اتوبوس به نرخ اشغال آن بستگی دارد: اتوبوس نیمهخالی لزوماً همیشه از نظر انرژی و آلایندگی بهترین گزینه نیست، اما اتوبوس پرتردد در مسیر مناسب میتواند عملکرد بهتری ارائه دهد.
اگر دوست داری، سری «دانستنی شهرداران» رو در بله دنبال کن.
آیا اتوبوس همیشه هوای پاکتری ایجاد میکند؟
پاسخ به نوع سوخت، فناوری موتور، سن خودرو، استاندارد آلایندگی و میزان مسافر بستگی دارد. اتوبوسهای دیزلی قدیمی میتوانند آلایندههای محلی بیشتری تولید کنند، درحالیکه اتوبوسهای جدید کمآلاینده، هیبریدی یا برقی اثر متفاوتی دارند. به همین دلیل، مقایسه دقیق باید با شاخص «انتشار بهازای هر مسافر-کیلومتر» انجام شود.
EPA اعلام کرده است که خودروهای سواری جدید و اتوبوسها و کامیونهای سنگین جدید، از نظر آلایندههای متداول اگزوز، نسبت به مدلهای دهه ۱۹۷۰ حدود ۹۹ درصد پاکتر شدهاند. این پیشرفت مهم است، اما بهتنهایی مشکل ترافیک را حل نمیکند؛ چون حتی خودروی کمآلاینده نیز همچنان فضای خیابان و پارکینگ اشغال میکند.
کیفیت سرویس، شرط موفقیت اتوبوس است
افزایش تعداد اتوبوسها بدون اصلاح شبکه، الزاماً به کاهش ترافیک منجر نمیشود. مسیرهای مستقیم، فاصله زمانی منظم، ایستگاههای ایمن، پرداخت سریع کرایه و اتصال مناسب به مترو و سایر خطوط، جذابیت حملونقل عمومی را افزایش میدهند.
در سامانههای اتوبوس تندرو یا BRT، استفاده از خط اختصاصی، اولویت عبور در چراغهای راهنمایی، دریافت کرایه خارج از اتوبوس و ایستگاههای استاندارد میتواند زمان سفر و تأخیر را کاهش دهد. اداره حملونقل فدرال آمریکا این ویژگیها را از عناصر اصلی BRT معرفی میکند و حملونقل عمومی را یکی از ابزارهای مدیریت ترافیک، کاهش مصرف انرژی و بهبود کیفیت هوا میداند.
جمعبندی: راهحل ترافیک فقط ساخت خیابان نیست
یک اتوبوس شهری را نمیتوان از نظر مهندسی ترافیک همیشه معادل ۴۰ خودروی سواری دانست؛ اما از نظر ظرفیت جابهجایی مسافر، یک اتوبوس پرتردد میتواند جای دهها خودروی تکسرنشین را بگیرد. بنابراین، پیام اصلی اینفوگرافیک معتبر است، به شرط آنکه «۴۰ خودرو» بهعنوان یک برآورد وابسته به ظرفیت و میزان اشغال توضیح داده شود، نه یک قانون ثابت.
حل ترافیک فقط با ساخت خیابانهای بیشتر امکانپذیر نیست. وقتی اتوبوس سریع، منظم، در دسترس و قابل اعتماد باشد، انتخاب آن میتواند تعداد خودروهای خیابان، زمان سفر، مصرف سوخت و انتشار آلایندهها را کاهش دهد.
بیشتر بخوانید : گزارش ساخت و ساز غیرمجاز؛ گامی حیاتی برای حفظ ایمنی شهر
ایتا
