اولویت بندی موضوعات پژوهشی کانون افکارسنجی

به گزارش شهرداران نشست علمی – تخصصی «نیازسنجی و اولویت بندی موضوعات پژوهشی کانون افکارسنجی» با حضور علیرضا شایان مهر، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، اردشیر گراوند، جامعه شناس و پژوهشگر و فعال اجتماعی حوزه شهری، روح‌الله فرهادی، عضو هیئت علمی شورای عالی انقلاب فرهنگی، محمدرضا اخضریان کاشانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، علی حاتمی، عضو هیئت علمی و رئیس پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری، امید شفیعی قهفرخی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع)، علی فلاحی، سرپرست کانون افکارسنجی مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران و دبیر نشست و جمعی از کارشناسان و صاحب نظران برگزار شد.در ابتدای این نشست، علی فلاحی، سرپرست کانون افکارسنجی مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران و دبیر نشست با اشاره به اهمیت نظرسنجی و افکارسنجی در مدیریت شهری، بر لزوم تمرکز بر اولویت‌های اصلی شهر تهران و ارائه نتایج به شهرداران مناطق تأکید کرد و گفت: با توجه به اعلام حدود 150 عنوان نظرسنجی، یکی از چالش‌های اصلی، تعیین اولویت‌های کلیدی شهر تهران است. از آنجا که امکان اجرای هم‌زمان تمامی این موضوعات وجود ندارد، مقرر شد ابتدا نیازهای اساسی شهروندان شناسایی شده و بر اساس اهمیت، برنامه‌ریزی‌های اجرایی انجام شود.وی بیان کرد: یکی از چالش‌های موجود، انتشار نتایج نظرسنجی‌ها و بهره‌برداری از آن‌ها توسط سازمان‌ها و مناطق شهرداری تهران است. انتشار نتایج و در دسترس قرار دادن آن‌ها برای مدیران شهری، گامی اساسی در بهبود سیاست‌گذاری‌ها و ارتقای کیفیت خدمات شهری است.سرپرست کانون افکارسنجی مرکز مطالعات و برنامه ­ریزی شهر تهران ضمن معرفی ساختار مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران و گروه‌های پژوهشی آن از تشکیل «کانون افکارسنجی» ذیل این مرکز خبر داد و افزود: وظیفه اصلی این کانون، پوشش نیازهای نظرسنجی و پیمایشی مجموعه شهرداری تهران است و شامل چهار معاونت سیاست‌گذاری، پیمایش، داده‌کاوی، و تجزیه و تحلیل است.فلاحی در ادامه، روند اجرای نظرسنجی‌ها را مورد بررسی قرار داد و گفت: فرایند کلی شامل اعلام موضوع، بررسی تخصصی، دریافت نظرات گروه‌های پژوهشی و بهره‌برداران (مانند سازمان‌های شهرداری)، و در نهایت، اجرای پیمایش به روش‌های متناسب بود. بحث دیگر، ارزیابی کل مجموعه­ی شهرداری، یعنی ارزیابی عملکرد مناطق 22گانه و شرکت‌ها و سازمان‌ها است. به طوری که بیش از 50 شرکت و سازمان در شهر تهران در حال خدمات‌رسانی هستند، که در برخی موارد، روش‌های استاندارد پیمایش با نیازهای سازمان‌ها همخوانی ندارد و اصلاحاتی در طراحی روش‌ها ضروری است.علیرضا شایان مهر، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر محوریت انسان در مسائل شهری و لزوم ارتباط با وزارت کشور برای حل برخی از مسائل شهری، اظهار داشت: در این راستا، لازم است که مسائل شهری در ارتباط با ساکنان شهر و چالش‌های پیش‌روی آن‌ها، از جمله معماری شهری، آسیب‌های اجتماعی، و خطراتی مانند زلزله و فرونشست، در قالب طرح‌های پژوهشی دسته‌بندی شوند. همچنین، برای اجرای موفق این طرح‌ها، ارزیابی دقیق ظرفیت‌های موجود از جمله بودجه تخصیص‌یافته، بازه زمانی، و توانمندی‌های تخصصی نیروی انسانی ضروری است. بر این اساس، تعیین شاخص‌های اجرایی و عملیاتی می‌تواند روند تحقق اهداف را تسریع کند.وی بیان کرد: بدیهی است که تحقق این اهداف نیازمند یک گروه تخصصی توانمند برای هدایت پروژه‌ها و نظارت بر روند اجرای آن‌ها است. علاوه بر این، با توجه به محدودیت‌های مالی، تأمین منابع مالی پایدار و مدیریت بهینه آن‌ها نقش اساسی در پیشبرد برنامه‌های شهری دارد. اگر این اصول به‌درستی اجرا شوند، می‌توان بخشی از مشکلات کلان‌شهری مانند تهران را که با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده و خواهد بود، به‌صورت مؤثر مدیریت و حل کرد. در شرایط فعلی، اتخاذ چنین رویکردی می‌تواند گامی مؤثر در راستای بهبود شرایط شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان باشد.در ادامه این نشست تخصصی اردشیر گراوند، پژوهشگر و فعال اجتماعی حوزه شهری ضمن بیان اینکه یکی از مسائل اصلی این است که شهرداری تهران مجبور است وظایف سایر دستگاه‌ها را نیز بر عهده بگیرد، گفت: در این میان می توان به فعالیت‌هایی در حوزه‌های بهزیستی و محیط‌زیست اشاره کرد. در دوره‌های مدیریتی گذشته نیز چنین مواردی در حوزه اجتماعی شهرداری مشاهده شده است. در حالی که در گذشته شهرداری بیشتر یک سازمان خدماتی محسوب می‌شد، امروزه به یک نهاد اجتماعی نیز تبدیل شده است که در بسیاری از مسائل شهری مسئولیت دارد. وی بر نقش مشارکت شهروندان در عملکرد شهرداری تاکید کرد و افزود: تحولاتی همچون تغییر روش‌های جمع‌آوری زباله از گذشته تاکنون، نمونه‌ای از این مشارکت تدریجی است که نیازمند مطالعات دقیق‌تر است. همچنین اهمیت تلفیق مباحث اجتماعی و کالبدی در برنامه‌ریزی شهری مهم. تجارب گذشته نشان داده است که همکاری میان حوزه‌های عمرانی و اجتماعی می‌تواند منجر به بهبود کیفیت زندگی در شهر شود.گراوند اشاره داشت: مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران به عنوان نهادی که در راستای این اهداف فعالیت می‌کند، نقش کلیدی در توسعه و تحلیل مسائل شهری ایفا می‌کند. از جمله اقدامات مهم، جمع‌آوری و تحلیل داده‌های سرشماری به تفکیک محلات شهر تهران است که می‌تواند مبنای مناسبی برای نمونه‌گیری و انجام مطالعات مختلف در موضوعاتی همچون مدیریت پسماند و ترافیک باشد.وی در بخش دیگری از سخنانش بر اهمیت بودجه‌بندی در مطالعات شهری تأکید و خاطرنشان کرد: هزینه‌های انجام نظرسنجی و پژوهش‌های میدانی در تهران به دلیل گستردگی و تفاوت‌های منطقه‌ای بالا است. واریانس بالای مناطق تهران، ازجمله تفاوت‌های قابل‌توجه بین شمال و جنوب هر منطقه، بر لزوم انتخاب روش‌های مناسب نمونه‌گیری تأکید دارد. در مطالعات راهبردی، ممکن است تعداد نمونه‌های محدود پاسخگو باشد، اما برای مطالعات عملیاتی و مداخلاتی، نیاز به داده‌های دقیق‌تری در سطح محله وجود دارد.مدیرعامل شرکت نقش کلیک افزود: برای دستیابی به یک نظام مطالعاتی منسجم، باید ساختاری شبیه به یک پازل طراحی شود که در آن، تمامی داده‌ها و پژوهش‌های راهبردی، کاربردی و مدافعی در کنار هم قرار گیرند. در این چارچوب، لازم است یک مرکز مشخص برای گردآوری، تحلیل و مدیریت داده‌های میدانی تعیین شود تا داده‌های حاصل از مطالعات مختلف در یک سیستم منظم ذخیره و قابل بازیابی باشند. اگر هر فرد یا نهاد به‌طور مستقل مطالعه‌ای انجام دهد اما خروجی آن در یک پازل جامع قرار نگیرد، پس از سال‌ها هیچ بانک اطلاعاتی منسجمی شکل نخواهد گرفت که بتوان به آن استناد کرد.پژوهشگر و فعال اجتماعی حوزه شهری در نهایت ابراز کرد: برای اجرای چنین سیستمی، نیاز به یک رهبر یا هماهنگ‌کننده وجود دارد که همانند رهبر ارکستر عمل کرده و بر اساس یک برنامه‌ریزی مشخص (نُت‌نویسی)، نقش هر فرد یا نهاد را در مطالعات تعیین کند. همچنین، نتایج باید در یک پایگاه داده متمرکز ذخیره شود تا در آینده بتوان به آن استناد کرد. درحال‌حاضر، چنین ساختاری در مراکز مطالعاتی دولتی و عمومی وجود ندارد، زیرا ذائقه‌های مدیریتی در طول زمان تغییر کرده و رویکرد یکپارچه‌ای شکل نگرفته است. بنابراین، پیشنهاد می‌شود در گام نخست، تنها سه یا چهار مسئله کلیدی در دستور کار قرار گیرد تا از پراکندگی مطالعات جلوگیری شده و امکان دستیابی به نتایج عملی فراهم شود. در غیر این صورت، صرف قرارداد بستن‌های متعدد بدون درنظرگرفتن جایگاه مطالعات در پازل کلی، در نهایت منجر به نتایج نامطلوب خواهد شد.در ادامه این نشست تخصصی روح‌الله فرهادی، عضو هیئت علمی شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تفاوت‌های حکمرانی شهری و دولتی، تأکید کرد: تهران به عنوان پایتخت، نیازمند مطالعات و برنامه‌ریزی‌های خاص خود است که با سایر شهرهای کشور متفاوت است. مشارکت یک موضوع ملی است که تأثیر آن در سطح شهرها، از جمله تهران، قابل مشاهده است. مشکلات مشارکت در سطح کلان کشور بر وضعیت مشارکت در تهران نیز اثرگذار بوده و حل این مشکلات نیازمند توجه به عوامل کلان و ملی است. بی‌تفاوتی‌های اجتماعی نیز در حال افزایش، که این امر در مجموع به ضرر شهر خواهد بود.وی با انتقاد از جزیره‌ای عمل کردن دستگاه‌های مختلف در شهر تهران، خواستار تجمیع مطالعات و پرهیز از دوباره کاری شد و تأکید کرد: باید از تجربیات سایر کشورها و شهرهای موفق در زمینه مدیریت شهری استفاده کرد. همچنین زمینه‌های مشارکت مردم در تصمیم‌گیری‌های مربوط به شهر فراهم شود. فرهادی با انتقاد از عدم توجه به مسائل فرهنگی و اجتماعی در مدیریت شهری، خواستار توجه بیشتر به این موضوع و همچنین هویت و فرهنگ شهر تهران در برنامه‌ریزی‌ها شد.عضو هیئت علمی شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نقش سیاست‌های اجتماعی، بر تناسب اقدامات مدیریت شهری با مسائل خاص پایتخت‌ها تأکید کرد و با انتقاد از عملکرد رسانه‌ها در انعکاس مسائل شهری، بیان کرد: رسانه‌ها باید نقش خود را در ایجاد گفتمان اجتماعی و جلب مشارکت مردم ایفا کنند. مشارکت اجتماعی به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت مدیریت شهری محسوب می شود.محمدرضا اخضریان کاشانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه افکارسنجی ابزار مدیریت است، خواستار توجه بیشتر به موضوعاتی مانند آلودگی هوا، ترافیک، و حمل و نقل عمومی در طرح‌های افکارسنجی شهرداری شد و افزود: افکار سنجی باید به عنوان ابزاری برای بهبود مدیریت شهری و تصمیم گیری های مبتنی بر داده مورد استفاده قرار گیرد. نتایج افکارسنجی باید به طور عملی در سیاست گذاری ها و اقدامات شهرداری منعکس شود.وی ادامه داد: افکارسنجی‌ها باید خروجی عملی برای مدیریت داشته باشند و بتوانند به تصمیم‌گیری‌های کلان شهری کمک کنند. بسیاری از نظرسنجی‌های عمومی بر موضوعاتی تمرکز دارند که در سیاست‌گذاری‌های شهری تأثیر مستقیم ندارند. برای مثال، الگوی “کلان‌ شهر جهان اسلام” ممکن است برای مدیریت شهری اهمیت داشته باشد، اما در افکار عمومی جایگاه چندانی نداشته باشد. مردم بیشتر به مسائل روزمره‌ای مانند تأمین آب، برق، جمع‌آوری زباله و کیفیت خدمات شهری توجه دارند.اخضریان اشاره کرد: دو سازوکار کلیدی در مدیریت شهری وجود دارد؛ یکی نظرسنجی از شهروندان درباره اقدامات شهری و دیگری تأثیرگذاری بر افکار عمومی برای تغییر نگرش نسبت به اقدامات شهرداری، اگر نظرسنجی‌ها میزان نارضایتی را نشان دهند، شهرداری باید با ارائه طرح‌های مشخص، تأثیر این سیاست‌ها را بر افزایش رضایتمندی شهروندان ارزیابی کند.عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ضمن بیان این مطلب که یکی از پیشنهادات، ایجاد یک پایگاه داده از نظرسنجی‌های شهری است که در دسترس پژوهشگران قرار گیرد، گفت: این بانک داده‌ها می‌تواند مبنایی برای تحلیل‌های گسترده‌تر درباره روندهای اجتماعی و شهری باشد. همچنین باید از روش‌های جدید مانند نظرسنجی‌های آنلاین، تحلیل داده‌های شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای هوشمند برای جمع‌آوری داده‌های افکار عمومی استفاده شود. در نهایت برخی از داده‌ها ممکن است حساسیت‌هایی داشته باشند و انتشار عمومی آن‌ها باید طبق سیاست‌های مدیریت شهری انجام شود. همچنین، پیشنهاد شد که داده‌های خام در اختیار پژوهشگران قرار گیرد تا امکان تحلیل مستقل نیز فراهم شود.در ادامه این نشست علی حاتمی، عضو هیئت علمی و رئیس پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری با تأکید بر لزوم توجه به تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی در مناطق مختلف تهران، بیان کرد: یکی از مسائل مهم، چالش‌های ناشی از تمرکز پژوهش‌های شهری در یک نهاد خاص و ایجاد تعارض منافع است. در گذشته، پژوهش‌های شهرداری به‌صورت پراکنده انجام می‌شد و به همین دلیل، کمتر مورد توجه قرار می‌گرفت، اما اکنون با تمرکز این مطالعات، مسائل و چالش‌های جدیدی نیز پدید آمده است.وی در ادامه سخنانش گفت: پیشنهاد شد که در راستای حل این مشکلات، مطالعات جامعی در قالب «آمایش شهری تهران» انجام شود تا داده‌های شهری به‌طور نظام‌مند گردآوری و تحلیل شوند. بسیاری از این داده‌ها در حال حاضر به‌طور پراکنده در اختیار پژوهشگران و شرکت‌های مطالعاتی قرار دارد و لازم است از طریق یک فراخوان عمومی، اطلاعات موجود به‌روز شده و مجدداً گردآوری گردد. حاتمی در ادامه با اشاره به اینکه موضوع دیگر مورد بحث، پویایی جمعیتی و تحرک شهری در تهران است، گفت: به طوری که جابجایی‌های درون‌شهری، به‌ویژه بین مناطق مختلف، فاقد یک سامانه ثبت و تحلیل مشخص است. برای مثال، فردی که از منطقه ۱۱ به منطقه ۲ نقل مکان می‌کند، در هیچ سیستمی ثبت نمی‌شود و این امر موجب از دست رفتن اطلاعات ارزشمند درباره تغییرات جمعیتی تهران شده است. شهرداری باید به‌عنوان متولی این حوزه، سازوکاری برای ثبت و تحلیل این تحرکات تدوین کند.عضو هیئت علمی و رئیس پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری با تاکید بر توجه به موضوع مهاجرین افغان در تهران گفت: تاکنون مطالعه جامع و منسجمی درباره وضعیت این گروه انجام نشده و متولی مشخصی برای این پژوهش‌ها وجود ندارد. از سوی دیگر، برخی مناطق تهران به‌گونه‌ای دچار تغییرات جمعیتی شده‌اند که ساکنان ایرانی در آن‌ها حضور چندانی ندارند و حتی ممکن است احساس امنیت کافی نیز نداشته باشند. این مسئله لزوم انجام مطالعات دقیق‌تر درباره توزیع فضایی مهاجرین و تأثیر آن بر بافت اجتماعی تهران را نشان می‌دهد. نیاز به پژوهش‌های جامع و نظام‌مند درباره تحولات اجتماعی و فضایی تهران بیش از پیش احساس می‌شود و همکاری میان نهادهای پژوهشی و شهرداری می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های بهتر و کارآمدتر در حوزه مدیریت شهری منجر شود.در پایان این نشست تخصصی امید شفیعی قهفرخی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) با اشاره به اهمیت سطح‌بندی مطالعات، بر لزوم ایجاد یک وبگاه جامع و در دسترس برای ارائه نتایج مطالعات و فعالیت‌های شهرداری تأکید و عنوان کرد: مطالعات شهری باید سطح‌بندی شوند و به سطوح مختلف تصمیم‌گیری در مدیریت شهری توجه کنند. علاوه بر این در ارتباط با شهر تهران نباید توانمند سازی و توانمندی دانشگاه‌ها غافل شویم. وی با اشاره به ضرورت تصمیم‌گیری در مورد مسائل روزمره و راهبردی، بیان کرد: شهرداری باید با برنامه‌ریزی دقیق و مدون، به دنبال حل مشکلات شهر باشد. همچنین در کنار عینیت باید ذهنیت مسائل را هم در نظر گرفت.