به گزارش شهرداران از روشنایی معابر و فضاهای عمومی یکی از مؤلفه‌های مهم در تأمین امنیت و ارتقای کیفیت زندگی شهری است؛ موضوعی که آثار آن تنها به افزایش دید در ساعات شب محدود نمی‌شود و می‌تواند در کاهش احساس ناامنی، افزایش حضورپذیری شهروندان و بهبود سیمای شبانه شهر نیز نقش داشته باشد.
در همین راستا، شهرداری منطقه ۲۰ تهران اجرای برنامه‌های مرتبط با توسعه و ساماندهی شبکه روشنایی شهری را در دستور کار قرار داده است؛ رویکردی که در کنار اقدامات عمرانی و خدمات شهری، به شناسایی و بهسازی نقاط بی‌دفاع شهری نیز توجه دارد.
نقاط بی‌دفاع شهری به فضاهایی اطلاق می‌شود که به دلیل شرایط کالبدی، کمبود روشنایی، دسترسی نامناسب، نبود نظارت اجتماعی کافی، متروکه بودن یا سایر عوامل، زمینه کاهش حضورپذیری شهروندان و افزایش احساس ناامنی را ایجاد می‌کنند. ساماندهی این فضاها یکی از محورهای مهم مدیریت شهری برای ارتقای امنیت محیطی و افزایش کیفیت فضاهای عمومی به شمار می‌رود.
در منطقه ۲۰، شناسایی نقاط کم‌نور و فضاهایی که از منظر ایمنی و حضورپذیری شهری نیازمند مداخله هستند، می‌تواند زمینه را برای اجرای اقدامات هدفمند فراهم کند. بهسازی تجهیزات روشنایی، رفع خاموشی‌ها، تقویت نورپردازی معابر و فضاهای عمومی و اصلاح شرایط کالبدی نقاط مسئله‌دار از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این چارچوب دنبال شود.
اهمیت این موضوع در منطقه ۲۰ با توجه به گستردگی بافت شهری، تنوع کاربری‌ها و وجود معابر و فضاهای عمومی متعدد، دوچندان است. کیفیت روشنایی در معابر اصلی و فرعی، بوستان‌ها، پیرامون فضاهای عمومی، زیرگذرها، حاشیه مسیرها و سایر نقاط پرتردد یا کم‌تردد می‌تواند بر میزان حضور شهروندان و برداشت آنان از امنیت محیط تأثیرگذار باشد.
روشنایی؛ بخشی از مدیریت ایمنی شهری
روشنایی مناسب را نمی‌توان صرفاً یک خدمت فنی و تأسیساتی دانست. نورپردازی صحیح، بخشی از برنامه مدیریت شهری برای ارتقای ایمنی محیطی محسوب می‌شود و می‌تواند با افزایش قابلیت مشاهده، حذف فضاهای تاریک و تقویت حضور شهروندان، به افزایش نظارت طبیعی در محیط کمک کند.
بر این اساس، ساماندهی شبکه روشنایی باید همراه با بررسی شرایط محیطی و اجتماعی هر نقطه انجام شود. نصب چراغ در یک فضای شهری، زمانی می‌تواند اثربخشی بیشتری داشته باشد که با اصلاح موانع دید، ساماندهی فضای پیرامونی، حذف فضاهای رهاشده و تقویت کاربری‌های فعال همراه شود.
از سوی دیگر، نگهداشت مستمر شبکه روشنایی نیز اهمیت زیادی دارد. حتی یک شبکه مناسب در صورت خرابی تجهیزات یا تأخیر در رفع خاموشی‌ها، نمی‌تواند کارکرد مورد انتظار را داشته باشد. بنابراین، پایش مستمر، شناسایی نقاط دارای نقص و رسیدگی سریع به مشکلات روشنایی از الزامات استمرار این طرح‌هاست.
ساماندهی نقاط بی‌دفاع با رویکرد محله‌محور
یکی از الزامات موفقیت طرح‌های ساماندهی نقاط بی‌دفاع شهری، توجه به ویژگی‌های هر محله و استفاده از ظرفیت شهروندان در شناسایی مسائل است. شهروندان، کسبه و ساکنان محلات معمولاً شناخت دقیق‌تری از فضاهایی دارند که در ساعات مختلف روز و شب کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند یا احساس ناامنی بیشتری در آنها وجود دارد.
بر همین اساس، شناسایی نقاط مسئله‌دار می‌تواند با بهره‌گیری از گزارش‌های مردمی، بازدیدهای میدانی و ارزیابی کارشناسی انجام شود و پس از اولویت‌بندی، اقدامات مورد نیاز برای هر نقطه تعریف شود.
این رویکرد می‌تواند موجب شود منابع مدیریت شهری به جای توزیع یکسان اقدامات، بر نقاطی متمرکز شود که بیشترین نیاز را به مداخله دارند. همچنین ارزیابی وضعیت قبل و بعد از اجرای طرح، امکان سنجش میزان اثربخشی اقدامات را فراهم می‌کند.
از وعده تا عمل؛ استمرار اقدامات شرط موفقیت
توسعه شبکه روشنایی و ساماندهی نقاط بی‌دفاع شهری زمانی می‌تواند به نتیجه پایدار منجر شود که از یک اقدام مقطعی فراتر رفته و به برنامه‌ای مستمر تبدیل شود. شناسایی نقاط جدید، نگهداشت تجهیزات، دریافت بازخورد شهروندان و ارزیابی مستمر شرایط محیطی باید در کنار اجرای پروژه‌های عمرانی مورد توجه قرار گیرد.
از منظر مدیریت شهری، هدف نهایی چنین اقداماتی صرفاً افزایش تعداد تجهیزات یا تغییر وضعیت کالبدی یک نقطه نیست؛ بلکه ایجاد محیطی است که شهروندان بتوانند در ساعات مختلف شبانه‌روز با احساس امنیت و آرامش بیشتری از فضاهای عمومی استفاده کنند.
بر این اساس، ساماندهی نقاط بی‌دفاع شهری در منطقه ۲۰ را می‌توان بخشی از یک رویکرد گسترده‌تر برای افزایش سرزندگی محلات، ارتقای کیفیت فضاهای عمومی و تقویت حضور اجتماعی شهروندان دانست؛ رویکردی که در آن روشنایی، بهسازی کالبدی و مدیریت شهری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا فاصله میان وعده‌های مدیریت شهری و اقدامات ملموس در سطح محلات کاهش یابد.
در نهایت، استمرار این روند و انتشار دقیق گزارش عملکرد پروژه‌ها، میزان پیشرفت اقدامات و محدوده‌های تحت پوشش می‌تواند امکان ارزیابی عمومی طرح را فراهم کرده و به شهروندان نشان دهد که برنامه‌های مرتبط با ایمنی و کیفیت محیط شهری چگونه از مرحله وعده و برنامه‌ریزی به اقدامات قابل مشاهده در محلات تبدیل شده‌اند.
ایتا
